36phophuong.vn     
Trang chủ
Xa lộ thông tin
Cuộc sống
Thăng Long-Hà Nội
 Khám phá Hà Nội
 Hà Nội xưa và nay
 Làng nghề
Phố Hà Nội
Nét văn hóa
Những giá trị bảo tồn
Cải tạo, tu bổ, bảo tồn
Quy hoạch - Đô thị
Địa lý- phong thủy
Diễn đàn
Người đẹp
Thời trang
Du lịch
Sức khỏe
Ẩm thực
thư giãn
Mỹ thuật
Góc học tập
Trang ảnh xưa
Góc chụp ảnh
Trang chủ > Thăng Long-Hà Nội >
  Hà Nội đã có sự đổi thay đáng kể so với thời kỳ trước đó. Hà Nội đã có sự đổi thay đáng kể so với thời kỳ trước đó. , 36phophuong.vn
 
Hà Nội đã có sự đổi thay đáng kể so với thời kỳ trước đó.

 Sau sự kiện Pháp chiếm 3 tỉnh Đông Nam Kỳ (Gia Định, Biên Hòa, Định Tường), đầu tháng 11/1873, F. Garnier đem quân tới Hà Nội. Và sáng ngày 20/11/1873, F.Garnier cho nổ súng vào Hà Nội, do triều đình đã chủ hoà nên thành trì không được phong thủ chắc chắn, thành Hà Nội thất thủ. Nhưng nhân dân Hà Nội vẫn không chịu khuất phục và dưới sự chỉ huy của Nguyễn Tri Phương đã anh dũng đứng lên kháng Pháp bảo vệ Hà Nội. Ngày 21/12/1873, quân dân Hà Nội kết hợp với quân Cờ đen khép chặt vòng vây tiêu diệt Garnier ở trận Cầu Giấy. Nhưng triều đình vẫn không thay đổi ý định cầu hòa. Kết quả là triều đình phải cắt cho Pháp một khu đất gọi là “nhượng địa” ở phía Đông Nam thành phố vốn là đồn thuỷ bên bờ sông Hồng, diện tích khu đất nhượng cho Pháp lúc đầu là 25 ha.

 
Như vậy, năm 1873 là mốc đánh dấu sự xâm nhập của Pháp vào Hà Nội và chỉ ít lâu sau vào tháng 10/1874, thực dân Pháp đã cho khởi công xây dựng các công trình kiên cố trên khu nhượng địa gồm: toà lãnh sự, nhà ở các sĩ quan, trại lính,… Những công trình chính thống của người Pháp ở Hà Nội hầu hết do các kiến trúc sư Pháp thiết kế. Ban đầu, các công trình này thường được xây hai tầng kiên cố và có kiến trúc đơn giản, mặt bằng hình chữ nhật xung quanh có hành lang rộng. Đây là loại kiến trúc thực dân ở thời kỳ đầu.
 
Mưu đồ chiếm Hà Nội của thực dân Pháp lộ rõ ngay cả khi họ chưa hoàn toàn bình định được nơi đây. Để biến Hà Nội thành trung tâm quân sự và chính trị trong tương lai và tạo điều kiện khai thác thuộc địa một cách nhanh chóng về sau này, ngay từ tháng 5/1883, người Pháp đã cho mở con đường đầu tiên được mở để nối khu nhượng địa với Trường Thi và Hoàng thành cũ- nơi đặt trụ sở của Bộ máy chỉ huy quân sự. Đó cũng chính là trục chính để mở rộng các hoạt động xây dựng trong nhiều năm tiếp theo. Các phố Tràng Tiền, Hàng Khay nằm trên trục đường ấy đã được chính quyền thực dân chú trọng đầu tư ngay từ những năm 1884 đến 1886, và đã trở thành trục trung tâm thương nghiệp và dịch vụ, mở đầu thời kỳ xây dựng khu phố Pháp ở Hà Nội.
 
Trước khi người Pháp sang, đường phố Hà Nội có chiều rộng khoảng 3 m, hai bên là những ngôi nhà để ở, buôn bán, hoặc sản xuất thủ công. Và kiến trúc nhà ở đặc trưng của thế kỷ XIX là nhà một tầng mái tranh xen lẫn nhà gạch mái ngói, với chiều rộng hạn chế, có mặt bằng hình ống, phát triển theo chiều sâu và có sân trong. Nhưng kể từ khi người Pháp đến Hà Nội họ đã cho làm đường rộng 18 m, mặt đường trải nhựa, hai bên phố là cửa hàng buôn bán, là một số khách sạn đầu tiên của người Châu Âu ở Hà Nội. Các phố vuông góc với Hàng Khay, Tràng Tiền được mở ngay sau đó, là phố Hàng Trống, phố Bà Triệu, phố Hàng Bài. Đây là hệ thống đường phố đầu tiên ở Hà Nội được trang bị kỹ thuật hạ tầng, làm cơ sở cho sự phát triển khu trung tâm hành chính Hà Nội thời thực dân ở phía Đông hồ Hoàn Kiếm, tức là phía Bắc của trục đường Hàng Khay-Tràng Tiền. Sau đó là phát triển tiếp về phía Nam để hoàn thiện khu phố Pháp theo dạng ô bàn cờ gồm các phố: Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo…
 
Ở phần đất phía Tây Hồ Hoàn Kiếm, giáo hội đã chiếm toàn bộ đất thôn Báo Thiên, năm 1883 phá chùa Báo Thiên, lấy đất xây dựng nhà thờ lớn trong hai năm 1884-1886.
 
Trong Hoàng thành các dinh thự cũ bị triệt phá để lấy chỗ xây dựng trại lính cùng các công trình quân sự khác. Năm 1886, điện Kính Thiên bị phá dỡ, chỉ còn sót lại thềm rồng đá. Như vậy Cột cờ được giữ lại vì mục đích liên lạc quân sự, còn các kiến trúc khác bị phá huỷ biến thành khu vực quân sự của chính quyền thực dân.
 
Tiếp theo là giai đoạn từ năm 1888 đến năm 1918, đây là thời kỳ tiến hành chương trình khai thác thuộc địa. Thực dân tập trung xây dựng, mở rộng để biến Hà Nội không chỉ là thủ phủ hành chính, chính trị của xứ Bắc Kỳ mà còn là thủ đô của Liên bang Đông Dương. Trong những năm 1894 đến 1897, thực dân Pháp đã phá hủy nốt những bức tường của thành cổ chỉ để lại cổng chính Bắc.
 
Ở khu vực Hồ Hoàn Kiếm, thực dân Pháp đã phá huỷ gần như toàn bộ hệ thống các di tích văn hoá, kiến trúc truyền thống nằm rải rác xung quanh hồ để lấy chỗ xây dựng khu phố Tây. Cùng thời gian người Pháp tập trung hoàn thiện xây dựng khu trung tâm hành chính, chính trị của thành phố Hà Nội ở phần đất phía Đông hồ Hoàn Kiếm. Ý đồ này bắt đầu được thực hiện vào những năm 1886-1893. Khu trung tâm hành chính của thành phố Hà Nội nằm ở vị trí tiếp cận phía Nam với khu phố cổ Hà Nội được giới hạn bởi phố Đinh Tiên Hoàng, Tràng Tiền và Ngô Quyền. Đây là khu vực xây dựng tập trung bao gồm các cơ quan hành chính, chính trị đầu não của bộ máy chính quyền thực dân ở Hà Nội. Đó là: Toà Đốc lý, Phủ Thống sứ Bắc Kỳ, Kho bạc, Bưu điện, Ngân hàng Đông Dương, Sở Công chính….
 
Song song với việc hoàn thiện khu vực trung tâm hồ Hoàn Kiếm, người Pháp đã tiến hành chỉnh trang khu vực 36 phố phường của Hà Nội. Từ việc lấp đoạn sông Tô Lịch từ phố chợ Gạo, nơi sông Hồng tiếp nước cho sông Tô Lịch, đi vào trong khu phố cổ, tiếp đó phá bỏ các cổng ngăn giữa các phường trong phố; mở rộng, nắn thẳng và trải đá mặt đường đồng thời lát gạch vỉa hè, làm hệ thống cống rãnh thoát nước, xây dựng một số chợ có mái và một số dinh thự nhỏ.
 
Phố cổ là một không gian thống nhất: những ngôi nhà với cửa hai bên. Những can thiệp về chỉnh trang giao thông của người Pháp đã làm thay đổi bộ mặt không gian của đường phố Hà Nội xưa.  Việc xoá bỏ ngăn cách giữa các phường trên các phố tạo thành các phố rộng liên hoàn thuận tiện cho các hoạt động giao thông. Phường thủ công buôn bán xưa mất đi tính khép kín vốn có của nó, chúng bắt đầu ảnh hưởng lẫn nhau và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ bên ngoài. Do đó, việc buôn bán ngày càng phát triển.
 
Trong giai đoạn này, mặc dù đã có một số can thiệp về xây dựng của người Pháp song ảnh hưởng của phương thức xây dựng mới vẫn ở mức độ hạn chế. Người Hà Nội vẫn tiếp tục phương thức truyền thống. Đó là những ngôi nhà một tầng, kết cấu gỗ, mái lợp ngói ta, mặt tiền hẹp và phát triển sâu vào phía trong. Hà Nội “36 phố phường” nhìn toàn cảnh vẫn mang nét truyền thống quen thuộc khác hẳn với khu phố Tây đang hình thành với những đường nét qui hoạch và kiến trúc Châu Âu. Khu vực 36 phố phường vẫn là một khu vực tập trung dân cư đông nhất và vẫn là một khu vực tập trung các hoạt động sản xuất thủ công và thương nghiệp mạnh nhất Hà Nội.
 
Cũng trong giai đoạn này (1888-1918), người Pháp đã thực hiện việc mở rộng xây dựng ở phía Tây Hà Nội từ vị trí thành cổ, từng bước hoàn thiện khu vực này để trở thành trung tâm hành chính, chính trị đầu não của Pháp ở Đông Dương. Mặt khác cũng mở rộng và xây dựng ở phía Nam hồ Hoàn Kiếm, làm cho khu vực này trở thành một khu phố Pháp thực sự với đầy đủ chức năng kiểu đô thị Châu Âu. Khởi đầu là tập trung xây dựng các công trình công cộng, có qui mô lớn ở những vị trí quan trọng như Phủ Toàn quyền Đông Dương (nay là Phủ Chủ tịch), Dinh Thống sứ (nay là Trụ sở Bộ Lao động Thương binh và Xã hội), Toà án, Bưu điện, Ga Hàng cỏ (nay là Ga Hà Nội), trụ sở Công ty xe lửa Đông Dương và Vân Nam (nay là trụ sở Tổng Công đoàn Lao động Việt Nam), cầu Paul Doumer (cầu Long Biên).
 
Tháng 12/1898, trường Viễn Đông Bác cổ Pháp được xây dựng trên phố Lý Thường Kiệt (nay là Viện Khoa học Xã hội). Năm 1901, Nhà hát lớn được khởi công xây dựng.Trong những năm đầu của thế kỷ XX, người Pháp còn xây dựng một số công trình quan trọng khác.
 
Một điều mà chúng ta dễ nhận thấy là các công trình kiến trúc quan trọng do Pháp xây dựng ở Hà Nội đều được bố trí ở các đầu các trục đường chính, tạo thành các điểm nhấn quan trọng trong tổng thể không gian của đường phố. Không ai có thể phủ nhận được kết quả của quá trình qui hoạch đường phố của người Pháp đó là: thoáng đạt, tiện nghi, có tính thẩm mỹ đô thị cao.
 
Cùng với việc xây dựng một số cơ sở kinh doanh như khách sạn Métropole….người Pháp còn tiến hành xây dựng một số nhà máy như nhà máy rượu năm 1898, nhà máy điện Bờ Hồ (1899-1902), nhà máy nước Yên Phụ (1904-1906), nhà máy xe điện Hà Nội (1900), nhà máy thuộc da Thuỵ Khuê (1912).
 
Song song với việc xây dựng các công trình giao thông, công trình công cộng và công trình sản xuất thì việc xây dựng nhà cũng được người Pháp quan tâm. Từ đầu thế kỷ XX, một số khu nhà ở của người Pháp đã được hình thành ở phía Nam hồ Hoàn Kiếm, được xây dựng và qui hoạch theo các nguyên tắc qui hoạch phương Tây.
 
Như vậy, trong ba mươi năm (1888-1918), thực dân Pháp đã tiến hành xây dựng và mở rộng các khu dành cho riêng cho người Pháp và theo kiểu Pháp khác biệt hẳn với hình thái đô thị truyền thống. Kể từ đây, trong cấu trúc hình thái đô thị Hà Nội song song tồn tại hai hình thái khác nhau nhưng có ảnh hưởng lẫn nhau.
 
Kiến trúc Pháp vào Việt Nam đã  nhanh chóng khẳng định và tạo lập ra những giá trị lớn lao về kiến trúc, đô thị và thẩm mỹ bởi sự thích ứng với môi trường tự nhiên và văn hóa của nước sở tại, để lại một di sản lớn có giá trị về mặt văn hoá, kiến trúc và công năng.
 
Sau khi chiếm được Hà Nội, bên cạnh việc tập trung xây dựng trung tâm hành chính, chính trị đầu não của mình, thực dân Pháp ra sức mở mang các đường giao thông nối liền Hà Nội với các địa phương nhằm tạo điều kiện cho các hoạt động quân sự, chính trị cũng như việc khai thác kinh tế ở thuộc địa. Trong những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, khi nền kinh tế Việt Nam còn ở mức độ phát triển thấp, việc xuất hiện những con đường và các phương tiện giao thông cơ giới hiện đại là một yếu tố mới, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho viêc giao lưu kinh tế giữa các vùng.
 
Cùng với việc khai thác đường thuỷ trên sông Hồng, người Pháp bắt đầu thiết kế tuyến đường xe lửa và mở mang những tuyến đường bộ chính như: tuyến đường sắt Lạng  Sơn-Hà Nội hoàn thành vào năm 1902,  hoàn thành đoạn đường sắt Lạng Sơn-Mục Nam Quan nối liền Hà Nội với biên giới Trung Quốc năm 1908. Năm 1905, hoàn thành tuyến đường sắt Hà Nội-Vinh và bắt đầu mở những đường quốc lộ nối liền các tỉnh từ năm 1912. Năm 1912, hoàn thành tuyến đường Hà Nội-Hà Giang (300 km), Hà Nội-Cao Bằng qua Thái Nguyên, Bắc Kạn, Hà Nội-Hải Phòng.
 
Trong thành phố, hệ thống giao thông nội bộ bao gồm: đường bộ và đường xe điện được thiết kế, quy hoạch và xây dựng theo phương thức mới. Hệ thống đường phố được quy hoạch theo dạng ô cờ, mặt đường rộng trải nhựa, hai bên là hè rộng có trồng cây dành cho người đi bộ. Các hệ thống cơ sở hạ tầng đô thị như cấp thoát nước, điện, thông tin cũng được thiết kế và xây dựng
 
Về phương tiện giao thông, năm 1885, quân đội Pháp đóng một chiếc xe tải kiểu xe điện do 3 ngựa kéo để vận chuyển người Pháp từ khu vực nhượng địa vào Thành Hà Nội qua các phố Tràng Tiền, Hàng Khay, Nhà Chung. Năm 1886, ở Hà Nội bắt đầu có 2 xe ô tô của Giáo hội và của một nhà thầu. Năm 1899, Công ty Điền thổ Đông Dương (Société Foncière de l’Indochine) nhận thấy kinh doanh về giao thông vận tải có lợi nên đã ký hợp đồng với Nhà cầm quyền để đặt đường xe điện ở Hà Nội. Ngày  4/5/1899, Toàn quyền Paul Doumer quyết định công khai việc lập một mạng lưới tàu điện gồm 3 tuyến sau:
 
Tuyến từ quảng trường Cocotier đến làng Bạch Mai. Tuyến này chạy theo các đường quanh tháp Rùa, đại lộ Francis Garnier (phố Đinh Tiên Hoàng), đại lộ Đồng Khánh (phố Hàng Bài), đường Huế (phố Huế) với chiều dài 3690 m.
 
Tuyến từ quảng trường Cocotier đến làng Giấy. Tuyến này chạy theo các phố Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Đường, Chợ Gạo, Hàng Giấy, đường Quán Thánh và đường làng Giấy đến chợ làng Giấy với chiều dài khoảng 5450 m.
 
Tuyến từ quảng trường Cocotier đến làng Kinh Lược (Tân Ấp hay làng Thái Hà). Tuyến chạy theo phố Hàng Gai, Hàng Bông, Sinh Từ, đường phủ Thanh Oai (nay là các phố Tôn Đức Thắng, Nguyễn Lương Bằng, Tây Sơn) đến chợ Tân Ấp với chiều dài khoảng 4070 m.
Ngoài xe điện, phương tiện vận chuyển phố biến nhất ở Hà Nội thời đó là xe kéo tay. Năm 1883, chiếc xe kéo được xuất hiện lần đầu tiên tại Hà Nội do Thống sứ Jean Thomas Raoul Bonnal đem từ Nhật sang.
 
Năm 1884, một nhà thầu Pháp cho sản xuất khoảng 50 chiếc xe kéo cung cấp cho cả miền Bắc. Từ đây, chiếc xe kéo dần dần trở nên quen thuộc tại Hà Nội. Sau đó, một hãng cho thuê xe kéo được thành lập. Và từ đó, số lượng xe kéo tay ngày một tăng và hình thức của xe ngày một được cải tiến.
 
Trong lịch sử, xe kéo tay được coi là biểu tượng của sự phân biệt giai cấp và bóc lột lao động. Loại xe này đã bị Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa cấm sử dụng sau khi Việt Nam giành được độc lập.
 
Như vậy, bộ mặt Hà Nội đã có nhiều đổi thay từ khi Pháp đặt chân đến Hà Nội vào năm 1873. Hà Nội đã đi từ chỗ là đô thị của nhà nước phong kiến độc lập trở thành thủ phủ của chính quyền thực dân, từ quy hoạch và kết cấu của một đô thị mang dáng vẻ phương Đông đi vào quá trình cận đại hóa dưới ảnh hưởng trực tiếp của chủ nghĩa thực dân Pháp. Trong giai đoạn đầu, Hà Nội đã tiếp nhận phương thức quy hoạch và kết cẩu đô thị của người Pháp một cách ép buộc và miễn cưỡng. Và dường như phương thức quy hoạch và kết cấu đô thị của người Pháp đã thay thế hoàn toàn phương thức truyền thống, nhưng sau đó đến đầu những năm 20 của thế kỷ XX nó đã có nhiều biến chuyển để thích nghi với văn hoá bản địa.
 
Nguyễn Thu Hằng - Phòng Tổ chức sử dụng tài liệu-TTLTQGI
 
 Tham khảo:
 
Les travaux publics de l’Indochine. S750
La Presse Coloniale. TC2021
Hồ sơ 57 và 4174, Phông Phủ Toàn quyền Đông Dương   
“Kiến trúc các công trình xây dựng tại Hà Nội (1875-1945)- Nhà xuất bản Thế giới
Lịch sử Hà Nội qua tài liệu lưu trữ- tập I, TTLTQGI

  Bình luận của bạn
(*) Họ tên:  
(*) Email:  
(*) Tiêu đề:  
(*) Nội dung:  
Mã: 

Nội dung các bình luận
 

  Các Tin khác
  + Sáu công trình kiến trúc Pháp trăm tuổi tại Hà Nội xưa và nay (18/10/2017)
  + Tự hào Hoàng thành Thăng Long (09/10/2017)
  + Thành Thăng Long thời Lý-Trần (09/10/2017)
  + Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam - Vietnam Museum of Ethnology (2) (03/08/2017)
  + Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam - Vietnam Museum of Ethnology (03/08/2017)
  + Từ Thăng Long tới Hà Nội (20/07/2017)
  + Làng nghề giấy dó Yên Thái (03/05/2017)
  + Chuyển hoá không gian kiến trúc Hà Nội qua các thời kỳ (20/04/2017)
  + Công viên Hòa Bình (20/04/2017)
  + 120 năm ''cơn khát'' công trình công cộng Hà Nội (20/04/2017)
 
 
Trang chủ Nội quy Liên hệ Lên đầu trang  
Xa lộ thông tin    Cuộc sống    Thăng Long-Hà Nội    Phố Hà Nội    Nét văn hóa    Những giá trị bảo tồn    Cải tạo, tu bổ, bảo tồn    Quy hoạch - Đô thị    Địa lý- phong thủy    Diễn đàn    Người đẹp    Thời trang    Du lịch    Sức khỏe    Ẩm thực    thư giãn    Mỹ thuật    Góc học tập    Trang ảnh xưa    Góc chụp ảnh   

vietarch-kiến trúc sáng tạo