36phophuong.vn     
Trang chủ
Xa lộ thông tin
Cuộc sống
Thăng Long-Hà Nội
Phố Hà Nội
Nét văn hóa
 Văn nghệ online
 Văn hóa nghệ thuật
 Văn hóa xã hội
Những giá trị bảo tồn
Cải tạo, tu bổ, bảo tồn
Quy hoạch - Đô thị
Địa ốc-phong thủy
Diễn đàn
Người đẹp
Thời trang
Du lịch
Thể thao-Sức khỏe
Ẩm thực
thư giãn
Mỹ thuật
Âm nhạc
Trang ảnh xưa
Góc chụp ảnh
Trang chủ > Nét văn hóa >
  Thú chơi tranh tết-Dòng tranh Đông Hồ Thú chơi tranh tết-Dòng tranh Đông Hồ , 36phophuong.vn
 
Thú chơi tranh tết-Dòng tranh Đông Hồ

 Có rất nhiều phong tục hay được diễn ra trong suốt quá trình chuẩn bị và đón Tết cổ truyền như: Thăm mộ ông bà, sửa sang nhà cửa, gói bánh chưng, bánh dày, trồng cây nêu, mua đào quất cảnh, xông đất, chúc Tết, thăm viếng họ hàng, khai bút, xuất hành đầu xuân... Một trong những việc hết sức quan trọng để trang hoàng nhà cửa và mừng xuân mới của người Việt xưa đó là thú mua, trưng bày và thưởng thức tranh tết. Thú chơi tranh Tết đã đi vào thơ ca với những câu nổi tiếng như:

 

 

“Ta còn nghèo, phố chật nhà gianh

Nhưng cũng đủ vài tranh treo Tết”

(Tố Hữu)

Thú chơi tranh Tết có từ bao giờ?

Theo gia phả của một số dòng họ thì thú chơi này có từ đời Lý (1010-1225) và được phát triển mạnh mẽ vào đời nhà Lê (1533-1788) rồi tồn tại cho đến ngày nay. Tranh Tết đã trở thành một loại tranh dân gian mà từ hình thức đến nội dung đều mang đặc thù cá tính dân tộc sâu sắc.

Tranh Tết có nhiều dòng: tranh Kim Hoàng, Hàng Trống, Đông Hồ… Những thăng trầm của thời gian đã làm cho các dòng tranh mai một dần, làng tranh Kim Hoàng đã trở thành dĩ vãng, tranh hàng Trống đến nay chỉ còn lại duy nhất một nghệ nhân. Chỉ có tranh Đông Hồ, mặc dù gặp không ít khó khăn và thử thách thị trường nhưng vẫn tồn tại và dần tìm lại được vị thế. Đây là dòng tranh mà chất dân gian trong tranh Tết thể hiện rõ nét nhất và cũng phổ biến nhất.

Vẻ đẹp thuần khiết của tranh dân gian Đông Hồ đã được nhà thơ Hoàng Cầm miêu tả bằng mấy nét như sau:

“Tranh Đông Hồ, gà lợn nét tươi trong

Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp”

Tranh Đông Hồ được in bằng mộc bản - bản in bằng gỗ khắc - đặc sắc từ cách thức, chất liệu, màu sắc đến nội dung, ý nghĩa. Đường nét tạo hình giản dị, mầu sắc rực rỡ, tươi vui với những chất liệu hoàn toàn tự nhiên tạo cho tranh nét đẹp mộc mạc, dể cảm. Chú trọng nhất là đường nét đen chạy viền, bố cục không gò bó thể hiện bản tính hiền hòa, chất phác của con người Việt Nam.

 Ý nghĩa tranh Tết – Đông Hồ

Tranh Đông Hồ hết sức phong phú, đa dạng, luôn rộn ràng cảm xúc. Khi thì tôn nghiêm thờ phụng, khi thì ồn ào chúc tụng, khi thì khuyên bảo hoặc châm biếm nhẹ nhàng, hoặc có khi là một tiếng cười hồn nhiên giòn giã trong ba ngày Tết. Nhà thơ nổi tiếng Tú Xương đã tóm gọn một cái Tết đầy âm vang và mầu sắc trong hai câu thơ sau:

 

“Đì đạch ngoài sân tràng pháo chuột,

Đỏ lòm trên vách bức tranh gà”

Mỗi bức tranh đều mang một ý nghĩa nhân sinh riêng từ những ước mong giản dị cho tới những điều cao quý. Nó luôn đề cao cái đẹp, đề cao đạo lý làm người, giáo dục những phẩm chất tốt và cầu mong những điều tốt đẹp trong cuộc sống.

  

Có thể phân loại tranh Tết Đông Hồ như sau:

 

1 - Tranh chúc tụng

 

Đây là đề tài tiêu biểu nhất trong các đề tài tranh Tết với những bức tranh nổi tiếng là: tranh gà, tranh lợn, tướng quân, tiến sĩ, Phúc-Lộc-Thọ,… Mỗi bức biểu đạt cho những lời chúc: bình an, hạnh phúc, giàu có, sung túc, thăng tiến hoặc đông con. Đặc sắc nhất là nhóm tranh Gà, với những bức như: “Đại cát-Nghinh xuân”, “Gà đàn”; “Gà thư hùng”, “Gà trống”. Năm mới, Tết đến, đi mua một bức tranh Gà để trưng trong nhà, hoặc tặng nhau là một cử chỉ văn hoá đẹp đầy thiện cảm.

  

Bức tranh gà “Nghinh Xuân”: phần trên viết hai chữ nho “Đại cát” có nghĩa là đón xuân tốt lành, phần dưới là một con gà trống đang chân co, giương cánh oai vệ sung sức nhưng phần lông đuôi mềm mại như múa... biểu trưng cho sự thịnh vượng, vì người xưa cho rằng: tiếng gà gáy vang động đến đỉnh núi cao, rừng sâu xua tan đêm tối khiến ma quỉ phải kinh động, lánh xa.

Tranh “Gà đàn”, lại phản ánh ý nghĩa khác, gà mái mẹ với đàn gà con tượng trưng cho sự phúc đức và tình “mẫu tử”, gà mái mẹ ấp ủ đàn con, sẵn sàng vì con mà chống lại mọi kẻ thù rình rập.

Trong tranh Tết, các nghệ nhân không chỉ vẽ tranh gà đơn thuần, bộ tranh “Vinh hoa-phú quí” đã trở thành biểu tượng đẹp về sự phát triển phồn thịnh, hạnh phúc gia đình. Hình ảnh em bé trai bụ bẫm ôm gà trống-gọi là tranh “Vinh hoa” biểu hiện lời cầu chúc cho mọi người có con trai khoẻ đẹp, ý chí kiên cường bất khuất của đấng nam nhi, lớn lên cuộc đời sẽ vinh hiển thành đạt, có đủ các đức tính: văn (vẻ đẹp – mào gà), vũ (cứng rắn – cựa gà), nhân (lòng thương yêu đồng loại – chia mồi khi kiếm được), dũng (sức mạnh – kiên quyết chống lại kẻ thù), tín (gáy rất đúng giờ)... Đi đôi với tranh “Vinh hoa” là tranh em bé gái ôm vịt, còn gọi là tranh “Phú quí”. Con vịt trong tranh là con vật biểu hiện đức tính của nữ giới về sự phong lưu, hiền dịu, đông con.

Mong muốn được dồi dào sức khỏe để làm việc quanh năm, người ta thích tranh "Con gà trống gáy sáng" hay tranh "người nông phu" ngồi nghỉ ở dưới gốc cây trâu nằm...

Tranh gà đẹp và ý nghĩa như thế, nên nhà thơ Đoàn Văn Cừ đã viết trong bài thơ Chợ Tết:

"Lũ trẻ còn mải ngắm bức tranh gà

Quên cả chị bên đường đang đứng gọi"

Ước vọng tới sự giàu sang sung túc thì có tranh "tiến tài, tiến lộc" vẽ hình hai vị thần mặc triều phục cầm bảng có đề chữ "tiến tài" (mang lại tiền bạc) và "tiến lộc" (mang lại bổng lộc)…

 

 

Để khuyến khích con cháu chăm chỉ học hành, nhiều gia đình chọn tranh "Lý Ngư vọng tuyệt" (tức cá chép trông trăng) với ý nói người học trò sau quá trình gian khổ luyện rèn sẽ thi đỗ ví như "cá chép vượt vũ môn" hóa thành rồng, hay tranh "trạng nguyên chuột vinh quy bái tổ",...

 

2 - Tranh thờ phụng

Tuy không phổ biến như tranh chúc tụng nhưng đây cũng là một đề tài tranh không thể thiếu trong các bức tranh Tết xưa vì từ xa xưa người Việt chúng ta đã có tục thờ cúng tổ tiên và tín ngưỡng đa thần với những chủ đề tranh như: Táo Quân, Phật Bà, Thổ Công, ngũ hổ, … Thể loại tranh này ngày nay ít được sử dụng.

 

3 - Tranh lịch sử

Là một đề tài được tranh dân gian đề cập đến rất nhiều: Vẽ các anh hùng, liệt nữ như: Lý Thường Kiệt, Hai Bà Trưng, Bà Triệu cưỡi voi xung trận, Trần Hưng Đạo, Ngô Quyền đánh quân Nam HánĐinh Bộ Lĩnh cờ lau tập trận... rồi sang thời kỳ lịch sử hiện đại có Việt Nam độc lập, bình dân học vụ, bắt sống giặc lái máy bay, Bác Hồ về thăm làng... những bức tranh này nhằm mục đích ca ngợi lịch sử oanh liệt và hết sức tự hào của dân tộc.

4 - Tranh giáo dục:

Tiêu biểu là các bức: Cóc đi học, Nhị thập tứ hiếu (tức 24 người giữ đạo hiếu), tranh chuyện Kiều, thánh Gióng, Thạch Sanh, tranh ngụ ngôn…

 

5 - Tranh sinh hoạt, trào lộng

 

Chuột đỗ trạng nguyên, chuột vinh qui, đám cưới chuột, chuột mèo hóa giải, đánh ghen, hái dừa, thầy đồ cóc. v.v… Nổi tiếng nhất trong thể loại này là tranh "Đám cưới chuột" - Chuột làm đám cưới phải lo lễ vật cống cho mèo, cầu xin mèo để yên cho đám cưới được tiến hành,một minh chứng sống động và hóm hỉnh cho quan hệ mạnh hiếp yếu trong xã hội.

Có thể nói, trong các thể loại tranh trên thì chúc tụng là thể loại tiêu biểu và thích hợp nhất trong dịp Tết cổ truyền với những màu sắc sặc sỡ, vui tươi, những ý nghĩa tốt lành ẩn chứa bên trong. Mua một vài bức về nhà trưng Tết hay biếu tặng bạn bè không chỉ là một cử chỉ đẹp, một thú chơi tao nhã mà còn là một sự trân trọng và lưu giữ mỹ tục mà cha ông để lại.

Ngày nay, tranh Đông Hồ không chỉ được dùng trong dịp Tết cổ truyền, nhiều người còn dùng tranh để trang trí cho căn nhà, cửa hàng, thậm chí là văn phòng của mình để tạo một không gian ấm cúng, vui tươi mang đậm chất văn hóa Việt.

Cùng với thời gian, dù có thăng trầm, thú chơi tranh Tết đã và sẽ luôn là thú thẩm mỹ giản gị mà sâu lắng đầy ý nghĩa trong kho tàng văn hóa đậm đà và độc đáo của Việt Nam.

 

Bạn cần biết:

  • Để mua được những bức tranh Đông Hồ không khó, bạn có thể ra các hiệu sách lớn, hay của hàng bán tranh là có thể mua được. Nhưng để mua được những bức tranh đẹp và hiểu hơn khi treo chúng, thì các bạn có thể bớt chút thời gian đi tham quan làng tranh Đông Hồ - một ngôi làng cạnh sông Đuống cách Hà Nội khoảng 30km thuộc xã Song Hồ, Thuận Thành, Bắc Ninh. Hiện giờ, cả làng tranh này chỉ còn hai gia đình của nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam và Nguyễn Đăng Chế và các con cháu duy trì việc làm tranh. Tại đây, bạn có thể tham quan Trung Tâm giao lưu văn hóa dân gian tranh Đông Hồ của nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế, hoặc các bạn cũng có thể tìm mua những bức tranh chính gốc Đông Hồ tại cửa hàng trưng bày và giới thiệu sản phẩm tranh dân gian Đông Hồ số 17 phố Chân Cầm, Hoàn Kiếm, HN của con trai nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế với giá khảng 100.000 đồng cho một tập tranh khoảng 20 bức. Những bức tranh cổ giá có thể lên đến tiền triệu
  • Không được may mắn như tranh Đông Hồ, dòng tranh hàng Trống đã mai một và gần như không còn xuất hiện trên thị trường, chỉ còn một nghệ nhân duy nhất là ông Lê Đình Nghiên – hiện sống tại 22 Cửa Đông, HN. Nếu các bạn muốn tìm lại kí ức để mua treo và tìm hiểu về dòng tranh này có thể đến tận nhà để đặt làm hay đến của hàng Mỹ Thái trên phố Hàng Trống
.

Bài: Hồng Nguyên


  Bình luận của bạn
(*) Họ tên:  
(*) Email:  
(*) Tiêu đề:  
(*) Nội dung:  
Mã: 

Nội dung các bình luận
 

  Các Tin khác
  + Hai chiều ý kiến về cựu TBT Đỗ Mười (26/09/2018)
  + Một bài thơ cũ: Nhà thơ Vũ Hoàng Chương (14/09/2018)
  + Nguyễn Bính – nhà thơ điệu nói trong phong trào thơ mới lãng mạn 1932 – 1945 (09/09/2018)
  + Em chỉ cần yêu Anh thôi, cả thế giới để Anh lo (09/07/2018)
  + Nhà sử học Phan Huy Lê và Lịch sử (25/06/2018)
  + Triết học nhẹ nhàng của Trịnh Công Sơn (28/05/2018)
  + Gs Phan Đình Diệu (1936-2018): Khí phách và Trí tuệ (15/05/2018)
  + ''Vụ án Xét lại chống Đảng'' lên báo Việt Nam (13/05/2018)
  + Nhà báo Nguyễn Việt Chiến hồi ức:“Anh bị bắt vì anh biết quá nhiều về vụ án PMU18” (13/05/2018)
  + Mưa trái mùa nào ai có hay? (12/05/2018)
 
 
Trang chủ Nội quy Liên hệ Lên đầu trang  
Xa lộ thông tin    Cuộc sống    Thăng Long-Hà Nội    Phố Hà Nội    Nét văn hóa    Những giá trị bảo tồn    Cải tạo, tu bổ, bảo tồn    Quy hoạch - Đô thị    Địa ốc-phong thủy    Diễn đàn    Người đẹp    Thời trang    Du lịch    Thể thao-Sức khỏe    Ẩm thực    thư giãn    Mỹ thuật    Âm nhạc    Trang ảnh xưa    Góc chụp ảnh   

vietarch-kiến trúc sáng tạo